| |
Het Heilige Roomse Rijk
Deel 1 - De Ottonen
Koenraad I, 911-918
Koenraad (I) volgt Lodewijk IV
'het Kind', de laatste van het Karolingische
huis, op. Hij houdt zich vooral bezig met de invallen van de Hongaarse
horden. Koenraad I zal Rooms-Koning
blijven en het nooit tot keizer schoppen, daarvoor ondervindt hij te veel
tegenstand van de keurvorsten.
Hendrik I van Saksen de Vogelaar, 918-936
Volgens overlevering is Hendrik van Saksen op vogeljacht wanneer hij
van koning Koenraad I hoort dat deze hem benoemd
heeft tot zijn opvolger. Dat is verrassend, want de twee hebben voortdurend
met elkaar in de clinch gelegen. Niettemin heeft Koenraad
I het goed gezien. Hendrik I verenigt alle Duitse stammen onder zich
en verslaat in 933 de Magyaren, die geregeld zijn
landen plunderen. Ook de Slaven en de Denen
worden verslagen. Hij maakt Bohemen schatplichtig en weet de Zweedse koning
Gnupa uit Sleeswijk te verjagen. In 924 grijpt hij
de macht in het Imperium Romanum; nu blijft het voor lange tijd in Duits-Frankisch
bezit. Al schopt Hendrik I het niet tot keizer, hij blijft steken bij
'koning'.
Hendrik I is eerst getrouwd met Hadeburg, dochter
van Eberwin (I) van Merseburg en Hildegard,
op haar beurt dochter van Koenraad van
Lahngouw 'de Oudere'. Deze Koenraad is de vader van Koenraad
I, zodat enige bloedbanden voorradig zijn. Hoe dan ook Hendrik I wordt
de stamvader van de Ottonen.
Hendrik I trouwt na de dood van zijn eerste vrouw in 909 een tweede keer
met Mathilde, dochter van Diederik
van Ringelheim en Reginhild,
dochter van Godfried
'de Deen' en Gisela.
Gisela is de dochter van koning Lothar
(II) van Lotharingen. Op deze wijze wordt het recht op het koningschap
versterkt door karolingisch bloed.
Otto I de Grote, 936-973
Otto I houdt zich eerst bezig met de Slaven die in Noord-Duitsland wonen.
Zij worden door hem bijkans uitgeroeid. Otto I hanteert de beproefde methode
van zijn grote voorganger, Karel
de Grote, want na hem komen de zendelingen. Er worden vele bisdommen
gesticht. Vervolgens neemt Otto I Lotharingen
af van de Franse koning, door in 939 zijn grote tegenstrever hertog Giselbert
te verslaan, zodat Lotharingen nu onder zijn gezag valt. Via via zal deze
titel vererven aan het huis van Verdun
(Ardennen). In de afgelopen eeuw hebben in De Graafschap plaatselijke
potentaten van het machtsvacuüm na Lothar
(II) geprofiteerd.
In 946 marcheert Otto I naar Rouen en verovert Reims.
In 950 wordt Bohemen ingenomen en in drie expedities wordt Noord-Italië
bij zijn bezit gevoegd. Door te hertrouwen met koningin Adelheid
(991-995) wordt dit vaste vorm gegeven. Hierdoor valt Rome, hoofdstad
der westelijke christenheid, nu ook onder hem. In 955 worden de Hongaren
verpletterd op het Lechfeld (ten zuiden van Augsburg), zodat er een eind komt aan hun plundertochten
naar het westen. Inmiddels heeft hij zijn bijnaam verdiend: Otto I 'de
Grote'. Hij is de stichter van het Duits-Romeinse Rijk.
In 959 wordt Lotharingen,
sinds de negende eeuw een twistappel tussen Duitsland en Frankrijk, gesplitst
in de hertogdommen Opper- en Neder-Lotharingen. Beide blijven vazalstaten
van de Duitse kroon. In 962 wordt Otto I in Rome met de keizerskroon van
Karel 'de Grote' door de paus
tot keizer gekroond. Daarmee verkrijgt het rijksgezag een heilig karakter,
ver uitstekend boven het ordinaire koningschap. Het Heilige Roomse Rijk
is leven ingeblazen. Otto I krijgt echter problemen met de pausen en zet
enkelen van hen af. Zijn beleid is gericht op het nauw samengaan van het
rijksgezag met bisschoppen en hun colleges van kanunniken. Wie het daar
niet mee eens is, moet vertrekken. Otto I is sowieso druk in Italië, waar
hij een oorlog voert met koning Berengarius. Ondertussen ontwikkelt er
zich een aanzienlijke literatuur aan het hof en in enkele kloosters in
het westen.
Het thuisfront in Lotharingen
is ondanks het heilige randje van Otto I's bewind niet volgzamer of gedweeër
geworden. Otto I's broer Bruno,
aartsbisschop van Keulen en hertog van Lotharingen, heeft zijn gezag als
gedelegeerde geducht doen gelden. Dit heeft als resultaat dat de innerlijke
ontevredenheid en onwilligheid sterk blijven groeien onder de plaatselijke
potentaten. Ook blijven de graven van Vlaanderen zich roeren aan de rand van Lotharingen. De oprichting van de marken Valenciennes en Ename moet hier weerstand aan bieden.
Otto II, 973-983
Otto II volgt zijn vader in 973 op, maar is minder machtig. Zijn beleid
is vooral gericht op beïnvloeding van en heerschappij over het leven in
de machtige abdijstichtingen. Hij wordt geconfronteerd met de vruchten
van Bruno's bewind.
Voor hem is een Byzantijnse prinses gevonden, waarmee hij trouwt: Theofano
(983-991). Zij is een dochter van Constantijn
en Sophia Phokas.
Otto III, 983-1002
Otto III moet zijn vader opvolgen, maar hij komt niet meteen aan de macht
in Duitsland. Twee regenten zijn vanwege zijn leeftijd eerst aan de beurt.
Keizerin-weduwe Theofano is de eerste, zijn grootmoeder Adelheid
de tweede. Ook hij probeert het verzet tegen zijn bewind te elimineren.
In 1002 sterft hij onverwacht in de strijd tegen de Arabieren in Zuid-Italië.
Hendrik II de Heilige, 1002-1024
Ernstige verwikkelingen volgen op de dood van Otto III en deze verzwakken
het rijksgezag. De opvolger van Otto III, Hendrik II, staat, net als zijn
vrouw Kunigunda, bekend als een heilige. In 1014
wordt hij tot keizer gekroond.
Huwelijksvervolging als rijkspolitiek
 Onder de vrome Hendrik II lukt het de kerk eindelijk om de huwelijken
met een te nauwe kanonische graad
te bestrijden. De tijd van de rijksvervolging van 'illegale huwelijken'
breekt aan, waarvan die van Otto
van Hammerstein met Gozelo
I's zuster Irmengard
het meest beroemde voorbeeld is.
Het is achteraf moeilijk te duiden of Hendrik II's huwelijksvervolgingen
religieus of politiek ingegeven zijn. Het is in ieder geval opvallend
dat Hendrik II niet alle edelen die met verwanten trouwen vervolgt, maar
alleen hen die politiek lastig en/of te machtig worden. Deze willekeur
is een handig wapen, want zij die in een 3:4-relatie of minder zijn getrouwd
moeten wel loyaal zijn aan het keizerlijke gezag anders worden ze vervolgt.
Huwelijksvervolging is daarnaast ook een effectief wapen, want het voortbestaan
van de familie staat op het spel. Kinderen uit een illegaal verklaard
huwelijk kunnen immers niet erven, zodat de bezittingen aan de kroon terugvallen.
Hendrik II is de laatste keizer uit het huis der Saksen. Het Salisch-Frankische
huis der Hohenstaufers staat te popelen.
Keizer Koenraad II is de eerste
in een lange rij.
|
|
