| |
Het Heilige Roomse Rijk
deel 4: Diverse huizen
Rudolf I van Habsburg, 1273-1291
 Het
Grote Interregnum eindigt in 1273 als Rudolf
I van Habsburg (geboren 1-5-1218) eenstemmig door de keurvorsten
gekozen wordt als opvolger van Richard
van Cornwall. Alleen de koning van Bohemen stemt tegen. Rudolf I is
in wezen een onbetekenende graaf en van hem vrezen de keurvorsten derhalve
niets. Zij verwachten gewoon hun eigen gang te kunnen blijven gaan. Niemand
weet op dat moment nog dat hij het begin zal vormen van een dynastie die
het tot in de twintigste eeuw zal volhouden!
De eerste grote daad van Rudolf I is het onderwerpen van Premysl
Ottokar II van Bohemen. Rudolf I verlangt alle rijksgoederen terug
die Friedrich II ontvreemd heeft. Dit is niet zo zeer van belang voor
het Heilige Roomse Rijk, maar meer voor het huis der Habsburgers zelf.
Hierdoor verkrijgen ze namelijk het aartshertogdom Oostenrijk.
Bovendien is de enige tegenstemmer nu uitgeschakeld. Nu heeft de familie
enkele erflanden die haar aanzien en fortuin enorm verhogen. Dit zullen
de keurvorsten met lede ogen hebben aangezien. Rudolf I is in 1291 echter
nog niet machtig genoeg om opnieuw een Habsburger op de troon te brengen.
De keurvorsten houden de voordracht van Albrecht
I tegen. Op 15 juli van datzelfde jaar komt Rudolf I te overlijden
Adolf van Nassau, 1292-1298
De in De Graafschap reeds bekende Adolf van Nassau (geboren 1250) volgt
na enige tijd Rudolf I op. Op 5 december 1292 wordt
hij door de keurvorsten tot Rooms-Koning gekozen, omdat hij de meeste
concessies doet en het minst voorstelt. Op 24 juni 1292 wordt hij tot
keizer gekroond. De toegezegde concessies versterken de positie van de
aartsbisschop van Keulen tegen de steden Dortmund, Duisburg en Essen en
die van koning Wenzel van Bohemen tegen Oostenrijk.
Hij verliest veel krediet bij de Duitse keurvorsten als hij aan de zijde
van de Engelsen tegen de Fransen strijdt. Als hij zijn bezittingen rond
Wiesbaden wil uitbreiden maakt hij zich helemaal onmogelijk. Zijn groeiende
macht baart de keurvorsten zorgen en op 23 mei 1298 besluiten ze hem af
te zetten. In een poging om zijn kroon te redden sneuvelt hij in de slag
bij Göllheim op de Hasenbühl.
Tijdens zijn roerige regeerperiode wordt op initiatief van de stad Lübeck
het Hanzeverbond tussen de steden opgericht.
In dit verbond beloven de steden elkaar bij te staan om zo het handelsverkeer
te bevorderen.
Albrecht I van Habsburg, 1298-1308
In 1298 wordt Albrecht I (geboren 1250), een zoon van Rudolf
I, met goedvinden van de keurvorsten keizer. Hij is het die Adolf
van Nassau in de slag bij Göllheim verslaat. De paus wil hem niet
als keizer erkennen. Vanaf 1281 laat Rudolf I Albrecht I reeds over Oostenrijk
regeren. Een poging van Albrecht I om ook Zwitserland te onderwerpen mislukt
jammerlijk.
Op 1 mei 1308 wordt hij door zijn neef Johann, die nog een erfgoed van
hem te goed heeft, in de buurt van Habsburg vermoord.
Tijdens Albrecht I's regeerperiode vindt in 1302 bij Kortrijk een belangrijke
slag plaats tussen Franse ridders en Vlaams voetvolk. De Vlamingen verslaan
de Fransen en zullen een belangrijk bruggenhoofd worden voor de Engelse
belangen in Europa.
Heinrich VII van Luxemburg, 1308-1313
Het Habsburgse huis is (nog) niet sterk genoeg om een opvolger uit eigen
kring naar voren te schuiven. Het huis der Luxemburgers is dat wel. Het
geslacht Luxemburg stamt af van het aanzienlijke huis Van
Ardennen, dat onder Karel de
Grote al een belangrijke rol speelt. Heinrich VII van Luxemburg (geboren
1275) (oorspronkelijk Lützelburg) mag zich keizer gaan noemen. Dit ondanks
een hevige lobby uit Frankrijk om Charles van
Valois te kiezen.
 Heinrich
(of Hendrik) is de zevende keizer van die naam, maar in het Luxemburgse
geslacht is hij de vijfde. Zijn vader Hendrik IV is geen onbekende in
Gelre. Hij vecht aan de Gelderse zijde mee in de slag
bij Woeringen (1288). De Rijnse keurvorsten zien hun kans schoon om
de door Albrecht I afgepakte privileges
terug te pakken.
Heinrich VII trouwt met Margaretha van Brabant
en zij krijgen een zoon Jan I. Heinrich VII
bewerkstelligt dat zijn zoon Jan I zal trouwen met Elisabeth
van Bohemen, zodat dit koninkrijk bij het geslacht Luxemburg komt.
Dit geeft hun mede de basis om de keizerstroon te bezetten, hetgeen ze
de komende 129 jaar zeer geregeld zullen doen.
In 1312 verovert Heinrich VII het oostelijke deel van Rome op de Welfen,
waardoor hij als dank door twee kardinalen tot keizer wordt gekroond.
In 1313 doet hij samen met Friedrich van Sicilië
een vergeefse poging Florence in te nemen. Op 24 augustus van dat jaar
sterft Heinrich VII tijdens de voorbereiding van een veldtocht in de buurt
van Siena.
Friedrich van Habsburg, 1314-1330 en
Ludwig IV van Beieren, 1314-1347
Na de dood van Heinrich VII zijn de keurvorsten
het oneens. Er komen uiteindelijk in 1314 twee keizers: Friedrich van
Habsburg (Oostenrijk), bijgenaamd (Schöne) (geb. 1286) en Ludwig IV van
Beieren (geboren 1287). Beiden worden door een fout van de paus niet door
een rechterlijke instantie erkend.
Op 19 oktober 1314 wordt Friedrich door een minderheid van keurvorsten
gekozen. Ook al krijgt Ludwig van Beieren op 20 oktober een meerderheid,
toch worden beiden gekroond. Democratische principes gelden dan nog niet.
 Ludwig
IV, gekozen door Trier, Mainz, Bohemen, Brandenburg en Saksen, wordt in
Aken gekroond, de juiste plaats, maar met "valse" rijksinsignes. Friedrich
van Habsburg wordt in Bonn gekroond. Een verkeerde plaats, maar met de
echte rijksinsignes. Op 17 januari 1328 laat
Ludwig IV zich in Rome "in naam van het volk" tot keizer kronen.
Op 13 januari 1330 sterft Friedrich van Habsburg in de burcht Gutenstein.
Reeds op 6 augustus van dat jaar weet keizer Ludwig IV de erfenisperikelen
tussen de Wittelbachers en Habsburgers met verdragen te beslechten. Op
11 oktober 1347 komt Ludwig IV te overlijden in het klooster Fürstenfeldbruck
ten gevolge van een beroerte.
Karel IV van Luxemburg, 1346-1378
In 1346 wordt Karel I van Bohemen (geboren 14-5-1316) uit het huis der
Luxemburgers verkozen tot keizer. Hiervoor is echter zijn eigen voorkeurstem
nodig! Hij wordt gesteund door drie andere keurvorsten. Ludwig IV laat
zich niet zo maar wegsturen. Hij krijgt steun van enkele Duitse steden
en bereidt zich op een oorlog voor. Door het vroege overlijden van Ludwig
IV wordt Duitsland een burgeroorlog bespaard.
 In
1354 verheft Karel IV Luxemburg tot een hertogdom. Op 6 januari 1355 wordt
Karel IV tot koning van Italië gekroond. De stad Milaan verzet zich niet
meer. Op 5 april van dat jaar wordt hij als keizer door een pauselijke
gezant in Rome gekroond. Hij verlaat Italië schielijk en ontloopt zo ternauwernood
een volksopstand. Karel IV zal desondanks de machtigste keizer worden
uit het huis der Luxemburgers.
Op 29 november 1378 sterft Karel IV in Praag na eerst zijn goederen nog
te verdelen onder zijn zoons Wenzel, Sigismund
en Johann.
Wenzel van Luxemburg, 1378-1400
 De
opvolger van Karel IV, zijn zoon Wenzel (geboren
26-2-1361), wordt voornamelijk bekend als een drinkebroer. De macht van
de Luxemburgers brokkelt onder hem snel af. Op 20 augustus 1400 wordt
hij afgezet wegens dronkenschap en algehele onbekwaamheid.
Hij blijft tot 1419 koning van Bohemen. Op 16 augustus van dat jaar komt
hij te overlijden en zijn broer Sigismund volgt hem op als koning van
Bohemen. Dit leidt tot aanzienlijke onrust, want vermoed wordt dat Sigismund
zijn broer heeft omgebracht om zelf op de troon te gaan zitten.
Rupert III van de Pfalz, 1400-1410
Rupert III van de Pfalz (Wittelsbach) (geboren 1352) wordt de dag na
de afzetting van Wenzel van Luxemburg verkozen tot
keizer. Dit blijft hij tot 1410, maar hij wordt niet door de paus erkend.
Op 18 mei 1410 sterft hij en als zijn opvolger wordt op 20 september Wenzel
van Luxemburg's broer Sigismund verkozen.
Jobst van Mahren, 1410-1411
Enkele dagen later wordt Jobst (Josse of Jodocus) van Mahren eveneens
gekozen. Er zijn nu weer twee keizers tegelijkertijd actief. Tot grote
problemen leidt dit niet, want op 17 januari 1411 is Jobst al gestorven.
Sigismund van Luxemburg, 1410-1437
 Sigismund
van Luxemburg (geboren 15-2-1361) is de broer van Wenzel,
die hij vermoord zou hebben. Hij trouwt na 1388 met Maria
van Hongarije, zodat het koninkrijk Hongarije, naast dat van Bohemen,
ook even in het huis der Luxemburgers terecht komt. Sigismund is de laatste
uit het huis der Luxemburgers, zodat de door hem verenigde koninkrijken
slechts tijdelijk samen zijn.
Op 20 september 1410 wordt hij tot keizer gekozen. In 1433 onderneemt
hij een veldtocht tegen de Milanese familie Visconti
en dwingt hij tevens de paus het concilie van Basel te erkennen. Op 31
mei van dat jaar wordt Sigismund door paus Eugen IV
tot keizer gekroond. Daarna verovert hij Holland, Zeeland en Henegouwen
op de Bourgondiërs.
Op 9 december 1437 komt Sigismund als laatste Luxemburgse keizer te overlijden.
Hij wordt opgevolgd door Albrecht
II uit het huis der Habsburgers. Het Habsburgse
tijdperk is definitief aangebroken.
|
|
