Heren van Schuilenburg Anno 1326

Herkomst

De geschiedenis van de heren van Schuilenburg is er een met gaten en hiaten. De eerste bouwwerk met de naam Schuilenburg die in de bronnen voorkomt is de motte in de buurt van Almelo. Op deze site wordt aangenomen dat de eerste heren van Almelo nauw verwant of identiek zijn met de graven van Altena. De naam Schuilenburg komt mogelijk via Altena en Oldenburg bij Christina van Ulft terecht.
Met enige moeite kan een plausibele stamboom van de heren van Schuilenburg worden vastgesteld. De problemen worden veroorzaakt, doordat de heren van Schuilenburg zich naar het belangrijkere goed Ulft noemen. Gestaafd door feitelijke documenten wordt deze aanname niet, maar de chronologie van namen komt wonderwel overeen met die van het huis Ulft. Middels heraldische ondersteuning en combinaties van bijzondere voornamen kan een voorlopige stamboom geconstrueerd worden.
Op deze site wordt ook aangenomen dat het goed Schuilenburg aanvankelijk tot de erfenis van Christina van Ulft behoort. Van het dan nog onverdeelde goed is Evert III van Heekeren de eerste heer. Evert IV van Ulft zal zijn vader opvolgen, maar moet de Swanenburg aan zijn broer Willem I laten. Na Evert IV's dood in 1348 wordt de boedel nogmaals verdeeld. Evert IV's zoon Evert krijgt dan de Schuilenburg als zelfstandig goed toebedeeld.

Evert van der Sculenborg, 1348-1359

Evert is de eerste die met de toevoeging Schuilenburg wordt genoemd. Hier wordt voorlopig aangenomen dat Evert een zoon is uit het tweede huwelijk van Evert IV van Ulft met Herburgis van Wisch.
Evert trouwt met Frederica van Bevervoorde en het huwelijk wordt gezegend met drie zonen: Sweder (I) , Simon I en Johan.
Evert komt in de bronnen enkele keren voor. Hij is op 27 maart 1351 getuige bij een verzoening tussen zijn neef Serijs Janszoon van Baeck en de graaf van Gelre. Bij die gelegenheid draagt Serijs enkele goederen in het gebied van Bredevoort over aan de graaf. In 1359 is Evert met vele anderen aanwezig bij de landvrede tussen Gelre en Kleef.
Mogelijk is Evert kort na het sluiten van de landvrede overleden, want na 1359 wordt niets meer van hem vernomen. Zijn zoon Sweder (I) volgt hem op.

Sweder (I) van Sculenborg, 1359-1362

De volgende heer van Schuilenburg die dan in de bronnen voorkomt, is Sweder van Sculenborg. De naam Sweder komt voor in het geslacht Wisch en ondersteunt de hypothese dat Sweder's grootmoeder uit het geslacht Wisch stamt.
Dit vermoeden wordt versterkt door het wapen dat Sweder voert; drie zilveren gaande leeuwen op een veld van keel. Het wapen van Wisch ziet er bijna eender uit, maar dan met een leeuw minder. Het is bekend dat jongere takken van een geslacht de gevoerde kleuren wijzigen en/of de stukken op het wapen vermeerderen of verminderen.
Mogelijk overlijdt Sweder niet lang na zijn vader, waarna zijn broer Simon I de nieuwe heer van Schuilenburg wordt.

Simon I van Sculenburg, 1362-1381

Simon roert zich flink in De Graafschap. Hij is de strijdmakker van zijn neef Evert V van Ulft. In de partijenstrijd blaast Simon I een partijtje mee. Mogelijk leidt de deelname aan de strijd, gelijk als bij huis Ulft, tot grote schulden en moet Simon I om zijn schulden te lossen zijn goed in pand aan Hendrik II van Wisch geven, die mogelijk de honneurs waarneemt voor de minderjarige Dirk IV van Wisch.
Aangenomen wordt dat Simon I de vader is van Sweder (II) van Schuilenburg. Simon I komt tot 1380 in de bronnen voor. Vanaf 1381 wordt Sweder (II) als heer van Schuilenburg genoemd, zodat aangenomen kan worden dat Simon I rond 1380/1 is overleden.

Sweder (II) van Sculenburg, 1381-1394

Een voordelig huwelijk

Over Sweder II is gelukkig meer bekend. Hij komt van 1378 tot 1406 in de bronnen voor.
In 1378 blijkt hij getrouwd te zijn met Hadewig van Almelo, dochter van Albert van Almelo en Jutte. Hadewig is de erfgename van Ter Molen (bij Hellendoorn). Dit strategisch gelegen kasteel aan de Regge neemt in de bronnen de naam Schuilenburg over, hetgeen voor verwarring zorgt.
Het paar krijgt een zoon Symon (II) en een dochter Grete en nog een onbekende zoon en dochter. Grete trouwt voor 1424 met Johan van Asbeke, want in 1424 treden ze samen in een akte op.

Schuilenburg wordt verwoest

Sweder II heeft niet lang plezier van zijn nieuw verworven kasteel. In 1381 eist hij genoegdoening van de Utrechtse bisschop Floris van Wevelinkhoven (1378-1393) voor het ophangen van twee van zijn dienaren. De bisschop neemt geen halve maatregelen tegen de opstandige edelman en bijgestaan door Deventer en Zwolle wordt Ter Molen met de grond gelijk gemaakt.
In 1394 gebeurt er iets merkwaardigs, want Sweder II's achterneef Dirk IV van Wisch verwoest het kasteel Schuilenburg. Vermoedelijk steunt Sweder de partij der Heekerens, terwijl van Dirk IV van Wisch bekend is dat hij tot de partij der Bronckhorsten hoort. Deze partijenstrijd snijdt vaker dwars door families. Mogelijk is de ontrouw van Sweder II Dirk IV een doorn in het oog.
Zo gaan beide huizen in korte tijd na elkaar in vlammen op en rest Sweder II niets dan as.

Evert V van Ulft, 1394-1410

Het verlies van beide huizen heeft mogelijk gevolgen voor de bezittingen van Sweder II. Mogelijk is hij na het geweld van Dirk IV het Achterhoekse deel van zijn goed definitief aan Wisch kwijtgeraakt. Sweder II verhuist dan noodgedwongen naar Ter Molen.
Waarschijnlijk heeft Dirk IV na de verwoesting Evert V van Ulft als naaste verwant van Sweder (II) als leenman op de Schuilenburg geïnstalleerd. Aangenomen kan worden dat dat met een opdracht van herstel geschiedt.
Op 24 juli 1407 belooft Evert V onder de naam Schuilenburg een goed in de buurschap Oer binnen vijf jaar terug te kopen van Bernt "Onkruyt" van Wisch, een bastaardzoon uit het huis Wisch. Deze transactie zal verband houden met de schuldenlast van Evert V.

Symon II's handelingen in De Graafschap

Tussen 1406 en 1412 volgt Symon II zijn vader in Salland op. In 1412 doet hij afstand van zijn eigen en zijn vaders aanspraken op het goed Veldhunten (nabij Ulft). Dit goed hebben de Schuilenburgs in leen van Luysse van Hönnepel en der Empel. Symon II verzoekt Luysse om Henrick van Aerde ermee te belenen. Voor wat hoort wat. Uit deze actie blijkt in ieder geval dat Symon II op het stamgoed actief is.
Symon II richt zich volledig op het Oversticht en maakt daar carrière. Hij is maarschalk en kapelaan van de bisschop van Utrecht geworden.
Overigens dient hij op 4 juli 1392 als opperleenheer met al zijn leenmannen en andere mannen aan te treden op verzoek van Johan van Aeswijn. Symon II heeft het goed Kilder (ten zuidwesten van Doetinchem) gekocht van Steven van Helbergen en diens zoon Willem. Steven wordt hiervoor door Johan van Aeswijn vrijgemaakt van de leenband die op dit goed rust. Blijkbaar is Johan van Aeswijn hier leenheer. Kilder wordt hierdoor een vrij goed.
Vreemd is deze actie wel, want eigenlijk is zijn vader Sweder (II) opperleenheer. Maar mogelijk heeft hij rond die tijd zijn rechten aan zijn zoon moeten overdragen.
Symon II trouwt met Euphemia die hem een zoon Dirk en een dochter Agnes schenkt. In 1449 zal Symon II op de terugreis van Palestina overlijden. Zijn nageslacht zal nooit meer op de Schuilenburg in de Achterhoek terugkeren, al houdt Dirk er tot 1467 wel aanspraken op.

Johan van Homoet, 1430-1452

Van Wisch naar Raesfeld

Door het overlijden van Dirk IV van Wisch komt Schuilenburg in 1425 bij diens dochter Stevina van Wisch terecht. Zij is getrouwd met Henrick I van Homoet en heeft een zoon Johan. Op 7 december 1425 erkent dit drietal samen met Bitter van Raesfeld (Rasefelt) dat wijlen Dirk IV op 14 november 1424 Schuilenburg in leen heeft gegeven aan Johan (I) van Raesfeld († 1452), op voorwaarde dat het een leen blijft van (dochter) Stevina.
Op 1 januari 1430 wordt Johan van Homoet met kasteel Schuilenburg beleend en op 26 juni van dat jaar krijgt hij het volledige bezit van zijn moeder Stevina toebedeeld. Via Johan erft de Schuilenburg op Henrick II van Homoet.

Hendrik IV van Wisch, 1452-1459

Van Raesfeld naar Middachten

In 1452 erft Jutta van Raesfeld de Schuilenburg van haar ouders Johan (I) van Raesfeld en Elsebe van Middachten. Jutta is getrouwd met Hendrik IV van Wisch. Het merkwaardige is nu dat de oude lijn van Wisch een goed in leen heeft van de jonge lijn. Als in 1459 Hendrik IV en Jutta van Raesfeld overlijden op reis naar het Heilige Land vererft de Schuilenburg op Jutta's moeder Elsebe van Middachten.

Eigendomsperikelen

Hendrik IV's broer Dirk V van Wisch erkent de rechten van Elsebe van Middachten niet. Hierop laat het geslacht Middachten (uit De Steeg bij Arnhem) in 1464 gerechtelijk weten aandelen te hebben in de Schuilenburg. Op 31 mei laten enkele zonen van Elsebe van Middachten: Jan, Arend en nog een Jan weten dat zij via hun moeder aandelen in Schuilenburg bezitten. Mogelijk is hun moeder in de tussentijd overleden en wensen zij hun rechten wel erkend te hebben.
Op 1 juli verkopen de kinderen van Middachten hun rechten aan hertog Arnold van Gelre. Nog drie transacties volgen. Na 1 juli, 24 augustus en 20 december 1464 hebben de kinderen van Middachten afstand gedaan van alle Schuilenburgse goederen, gelegen op Berghs en Gelders grondgebied.
Henrick II van Homoet, de leenheer van Schuilenburg, heeft zijn rechten echter verkocht aan hertog Johan I van Kleef. Die kan het kasteel wel gebruiken om het graafschap Bergh binnen te vallen.

Ruilmiddel tussen Gelre en Kleef

In 1464 krijgt hertog Arnold moeilijkheden met hertog Johan I van Kleef over het bezit van kasteel Schuilenburg. Op 4 februari 1467 verzoent hij zich met Johan I door zijn rechten op de Schuilenburg aan hem over te dragen. De goederen op het Gelderse grondgebied zijn echter van de ruil uitgesloten.

Ambtmannen van Kleef op de Schuilenburg

Na deze ruil besluiten de overige eigenaren van de Schuilenburg, te weten Goossen van Raesfeld, Luitgard van Raesfeld en Dirk van Sculenborg op 23 februari hun rechten ook op Johan I van Kleef over te dragen.
Dirk keert terug naar Ter Molen, waar hij het Schuilenburgse bloed doorgeeft aan zijn zonen Simon en Hendrik en zijn dochter Hadewig. In 1492 zal Dirk, net als zijn vader, overlijden op de terugreis van Palestina. Het kasteel is in 1467 zonder bewoners volledig Kleefs bezit geworden en zijn de oorspronkelijke bewoners van hun stamslot verdwenen. Er verschijnen nu Kleefse ambtmannen op de Schuilenburg.

Gegeven in den jair ons Heren, doen men screeff MM ende I des Saterdages nae sunte Columbanus dach, dat was op ten vierten ende twintigsten dach der maent van Novembri. Alfred Stern, 2001-2004 Foto's anno 2000: Albert Speelman (Schuilenburg), Cees Ortelee (Ter Molen).