Opkomst van de heren van Ulft Anno 1280

Vererving en heraldiek

Na Dirk, die als eerste heer van Ulft voorkomt, wordt het stil rondom goed en heren van Ulft. In 1227 overlijdt een Evert van Ulft in de slag aan de Ane. Hoe deze in de familie past is vooralsnog onbekend. Pas na 150 jaar wordt Ulft opnieuw in de bronnen genoemd.
Wat er in de tussentijd met het goed is gebeurd blijft in het ongewisse. Mogelijk vererft Ulft op dezelfde manier als het iets noordelijker gelegen kasteel Wisch via het gravenhuis van Sayn en Keulen aan Blankenberg. Ondersteuning voor deze hypothese geeft de heraldiek. Het overgeleverde wapen van Ulft is, net als dat van Schuilenburg, bijna identiek aan het wapen van Wisch (beter: Barlham) behalve in de gevoerde kleuren en hoeveelheid stukken. Het wapen van Ulft is azuur met drie zilveren leeuwen. Het huis Wisch voert twee gaande leeuwen op een veld van keel. Het is bekend dat jongere takken van een familie soms van kleuren wisselen en/of stukken verminderen of vermeerderen.
De meeste goederen van het Ulft-Schuilenburgse complex liggen voornamelijk rond beide kastelen en verder verspreid op Lohns, Berghs en Zutphen-Gelders gebied.

Evert III van Heekeren, 1280-1318

Aan het einde van de dertiende eeuw verschijnt Christina als vrouwe van Ulft op het middeleeuwse toneel. Zij trouwt in 1280 met Evert III van Heekeren. Over haar herkomst valt weinig zinnigs te zeggen, ook is onbekend of ze familie is van Dirk van Ulft.
Zij is onbetwist van voorname afkomst en neemt mogelijk een grote erfenis, bestaande uit Ulft, Stakenborg, Schuilenburg en Swanenburg, mee het huwelijk in. Hoewel Evert III uit de vooraanstaande familie der Heekerens stamt, is Christina's bruidsschat zo belangrijk dat hun nageslacht zich naar de diverse kastelen zal gaan noemen. De nazaten, waarvan met enige zekerheid een stamboom is op te stellen, nemen wel het wapen van hun vader over.
Evert en Christina krijgen drie kinderen, Evert (IV), Willem (I) en Jacob. Willem I is bekend als heer van Swanenburg.

Evert IV, 1318-1348

Heer van Ulft en Schuilenburg

Naast heer van Ulft is Evert IV waarschijnlijk tevens heer van Schuilenburg. Hij ontvangt in 1326 dit kasteel in leen van Otto II van Gelre. Evert IV is de belangrijkste steun van de graaf van Gelre in het grensgebied aan de Oude IJssel.
In 1318 is Evert IV als "cnape" aanwezig op een bijeenkomst in Woudrinchem waar het bewind over Gelre centraal staat. Opvallend is dat Evert IV hier tussen Hendrik I van Wisch en Frederik II van den Bergh, vanouds hoger in rang, wordt genoemd.
Evert IV's carrière aan het Gelderse hof neemt een hoge vlucht, waardoor zijn aanzien is gestegen. In 1327 is hij drost en schout van Zutphen, in 1339 wordt hij de eerste erfmaarschalk van Gelre en in 1344 wordt hij genoemd als lid van de landsraad.

Een huwelijk van stand

Mogelijk is Evert IV's huwelijk met Mechteld van den Bergh de stuwende factor achter dit succes. Zij is een dochter van Adam II van den Bergh en Heilwig van Randerode.
Dit huwelijk wordt vaak als beneden haar stand gekwalificeerd, omdat Evert IV geen 'nobiles' is. De heer Van Den Bergh zal ongetwijfeld ingestemd hebben met dit huwelijk vanwege de daarmee toegenomen Berghse invloed in het naburige Gelderse gebied. De ongelijke status staat het paar in ieder geval niet in de weg om in ieder geval een zoon Frederik (I) te krijgen. Na het overlijden van Mechtelds broer Frederik II in 1331 treedt Evert IV als voogd op van de achtergebleven kinderen. Dit voogdijschap is de reden om Mechteld een generatie eerder te plaatsen dan gebruikelijk in de literatuur.

Nog een huwelijk van stand?

Evert IV trouwt na het overlijden van Mechteld voor de tweede keer. De tweede bruid heet Herburgis. Zij is een dochter van Johan van Gemen-Dorinc en Agnes.
Evert IV en Herburgis krijgen mogelijk zes kinderen. Vrijwel zeker zijn Johan, Jacob, Wolter en Hendrik. Traditioneel wordt Dirk aan Evert IV's eerste huwelijk toegeschreven, maar gezien zijn naam is het waarschijnlijker dat deze zoon uit het tweede huwelijk is ontsproten. De namen Dirk en Hendrik komen vaak voor in de familie van Wisch. Waarschijnlijk moet de geboorte van Evert van Schuilenburg ook aan dit huwelijk worden toegeschreven.
Evert IV wordt pas op latere leeftijd tot ridder geslagen, want in 1329 wordt hij op ongeveer veertigjarige leeftijd nog steeds "cnaep" genoemd. Vlak daarna heeft Evert IV de ridderslag ontvangen, want in 1331 wordt hij ridder genoemd.

De Gendringse vicarie

In 1333 sticht Evert IV samen met zijn broers Willem I van Swanenburg en Jacob een vicarie (fonds) in de kerk van Gendringen. Dit Ulftse vicarie bestaat uit goederen bij Oer, Veldhunten en Laekhuysen.
Evert IV's gestegen status is ook af te meten aan de zaken waarmee hij zich bemoeit. In 1343 wordt hij samen met Jan van Valkenburg, Gijsbert V van Bronckhorst en Wolter van Voorst genoemd om als zaakgelastigde namens de adel over de schulden van hertog Reinald II te onderhandelen met afgevaardigden van de steden. Tussen 1348 en 1353 overlijdt Evert IV.
Frederik I volgt hem op als heer van Ulft en Evert (I) als heer van Schuilenburg.

Frederik I, 1348-1361

Frederik I volgt zijn vader op in of na 1348. In 1353 wordt hij voor het eerst in de bronnen genoemd, wanneer halfbroer Johan van Ulft als priester van het Gendringse vicarie wordt genoemd.
Na het mogelijk kinderloos overlijden van zijn broer Evert (I) wordt Frederik I waarschijnlijk heer van Schuilenburg. In 1359 wordt Frederik I evenals zijn voorvaderen genoemd als erfmaarschalk van Gelre. Frederik I trouwt met Mechteld Stecks. Zij krijgen vier kinderen: Evert (V), Goossen, Mechteld en Aleid. Daarna verdwijnt Frederik I snel uit de geschiedenisboeken, want strijdend in het kamp van de Heekerens sneuvelt hij in 1361 in de slag bij Tiel.
Door het vroege overlijden van Frederik I treedt mogelijk Sweder I van Wisch, een verwant van Herburgis, op als voogd voor Frederik I's zoon Evert V.
De heren van Ulft zijn binnen enkele generaties opgeklommen tot belangrijke steun van Gelre, maar de vroege dood van Frederik I zal het geslacht geen goed doen. Met de slag bij Tiel is de strijd tussen de Heekerens en Bronckhorsten beslist, maar behoort de partij der Heekeren waartoe huis Ulft ook traditioneel behoort tot de verliezers. Een minderjarige opvolger kan een geslacht in deze woelige tijden slecht gebruiken, dat kan tot de ondergang van Ulft leiden.

Gegeven in den jair ons Heren, doen men screeff MM ende III des Sonnedages op sunte Johannes van het Kruis dach, dat was op ten vierten ende tienden dach der maent van Decembri. Alfred Stern, 2003-2010