| |
 |
Kasteel Hackfort
Anno 1376
|
 |
Een onverklaarde naam
 Ten westen van Vorden ligt aan de weg naar Wichmond het huis Hackfort.
Tegenwoordig is dit een statig landhuis aan twee zijden geflankeerd door zware torens. Het is een van de weinige huizen die de tand des tijds heeft
doorstaan.
Hackfort wordt voor het eerst als goed genoemd in 1324. Hackfort valt
onder de definitie van een kasteel, want van
oorsprong is het een versterkt en verdedigbaar huis. Al komt het in de
bronnen alleen voor als 'huis'.
 De
naam "Hackfort" is slechts deels herleidbaar. Het laatste deel "fort"
betekent "voorde", een doorwaadbare plaats in een rivier(tje). De oorsprong
van het eerste deel "hack" is onbekend. Het kan een eigen naam zijn, of
afgeleid zijn van "hank", een dode rivierarm. Opvallend is dat het als
eigen naam ruim honderd jaar eerder voorkomt dan de eerste vermelding
van het goed. In 1216 is er een westfaalse edelman Hermannus
de Hacforde actief en in 1282 een zekere Henricus
de Hagvorde.
Een jong kasteel
Het kasteel is niet op een motte gebouwd, zodat Hackfort een relatief
jong kasteel is. De vermelding uit 1324 rept nog niet over een kasteel.
Tot 1367 melden de bronnen uitsluitend een "bouhuis",
zodat aan te nemen valt dat Hackfort na 1367 is gebouwd.
Uit bronnen kan ook afgeleid worden dat Hackfort aan het eind van de veertiende
eeuw is gebouwd, want dan treedt Gerrit
I van Hackfort op als landdrost
van Gelre. Het lucratieve ambt van landdrost zal Gerrit I zonder twijfel
de financiële middelen verschaffen om een representatieve woning
te bouwen. In 1376 ontvangt Gerrit I twee bodes uit Deventer op Hackfort,
waaruit blijkt dat hij in staat is belangrijke gasten te ontvangen. Gerrit
I is dus vermoedelijk de bouwheer van Hackfort.
 Zekerheid
over het bestaan van het kasteel komt er in 1392 wanneer er sprake is
van "dat hues tot Hacforden mit den voirburchte
ende veesten ende mit den erve dat daer gelegen is dat geheiten is dat
guyt tot hacforden". Waarbij met "veesten" de grachten worden bedoeld.
Hackfort is van oorsprong waarschijnlijk een vrijstaande (woon)toren
met twee verdiepingen (op de tekening rood gekleurde deel). Deze (woon)toren
stamt uit de tweede helft van de veertiende eeuw. Het oudste rechthoekige
grondplan meet 7,5 bij 11 meter. De oorspronkelijke (woon)toren ontleedt
zijn grote verdedigende kracht vooral aan zijn grachten, die gevuld worden
door de nabij gelegen Hackforter Beek. Bovendien maakt de drassige omgeving
het vijandige troepen lastig genoeg om het kasteel te benaderen.
De eerste verbouwingen
De (woon)toren kent geen lang bestaan. Al aan het begin van de vijftiende
eeuw wordt Hackfort uitgebreid door Jacob
III van Hackfort. Het gebouw wordt in zuidelijke richting verlengd,
zodat het huis twee keer zo lang als breed wordt.
Er komt een nieuwe buitenmuur van liefst 1,50 meter dik. De functie van
deze extreem dikke muur is onbekend. Op de eerste verdieping is waarschijnlijk
een representatieve ruimte gelegen, want hier zijn in de zuidmuur grote
ramen aangetroffen.
Torenspel
 De
opvallendste delen van Hackfort zijn de twee zware torens. De noordoostelijke
toren heeft een binnendiameter van 5,5 meter en de zuidwestelijke circa
7 meter. De noordoostelijke toren is later met het huis verbonden en heeft
overduidelijk ooit vrij gestaan. Bij deze toren zijn fundamenten aangetroffen
van een traptoren, zoals bij huis Wisch nog steeds
bestaat. Opvallend is dat beide torens op dezelfde afstand van de oude
(woon)toren staan. In 1996 heeft archeologisch onderzoek op dezelfde afstand
in de noordwestelijke hoek de fundamenten van een derde toren aangetoond.
Het bestaan van een vierde toren is niet aangetoond, maar ook niet uitgesloten,
want er wordt wel "ondoordringbaar puin" op de vermoede lokatie van de
vierde toren aangetroffen. Wanneer de vier, al dan niet denkbeeldige torens
met een even denkbeeldige muur worden verbonden wordt de (woon)toren perfect
omsloten. Dit leidt tot de conclusie dat de (woon)toren oorspronkelijk
door een schildmuur is omgeven.
Datering van de torens is vanwege de verschillende formaten stenen moeilijk.
Het kelderniveau van de noordwestelijke toren ligt op hetzelfde niveau
als de (woon)toren, maar details in de bouwstijl wijzen op een datering
aan het begin van de zestiende eeuw. Het westelijke gedeelte van het kasteel
(de "achterkant") is waarschijnlijk gelijktijdig met de torens opgericht.
De bouw van de torens is mogelijk uitgevoerd in opdracht van Hackforts
meest illustere bewoner: Berend
van Hackfort. Deze Gelderse legeraanvoerder heeft veel ervaring met
het bouwen van vestingwerken. Hij is bijvoorbeeld bouwheer van Schuilenburg.
Een L-vormig huis met voorburcht
 Berend
van Hackfort is ook verantwoordelijk voor de uitbouw in oostelijke
richting. Hackfort krijgt door deze nieuwe vleugel een L-vorm, zoals kasteel
Vorden die nog steeds heeft. De karakteristieke traptoren in de binnenhoek
is in 1841 verdwenen.
Uit grondonderzoek blijkt de gracht om de burcht en voorburcht circa achttien
meter breed te zijn. In 1392 is er sprake van een voorburcht. Er zijn
in de grond onduidelijke sporen (lichtgroen) gevonden van meerdere gebouwen.
Mogelijk zijn hier sporen bij van een verdwenen boerderij.
Na de Middeleeuwen zal Hackfort door beschietingen
beschadigd worden, waarna door de eeuwen heen herstelwerkzaamheden en
verbouwingen elkaar opvolgen.
De watermolen
Behalve het kasteel is ook een, buiten het voorplein aan de Hackfortse
Beek gelegen, watermolen behouden gebleven. Deze watermolen wordt in 1424
in het testament van Jacob
II van Hackfort genoemd.
Naast deze molen is heeft waarschijnlijk nog een watermolen gestaan, die in de loop der tijden is verdwenen.
De ene molen betreft een korenmolen en de andere een oliemolen.
De bewaard gebleven korenmolen is een zogenaamde onderslagmolen, hetgeen
inhoudt dat het water het rad aan de onderkant aandrijft. Met behulp van
de vijf schutten die bereikbaar zijn via een bruggetje kan de molenaar
de waterstand regelen.
De huidige watermolen stamt vermoedelijk uit de achttiende eeuw en is
in 1988 tegelijkertijd met het huis gerestaureerd.
|
|
