| |
 |
Bredevoort
Anno 2000
|
 |
Onderdeel van gemeente Aalten
Bredevoort is de enige stad in de gemeente Aalten. Het dorp Aalten doet
in ouderdom zeker niet onder voor Bredevoort, want Aalten is waarschijnlijk
rond 600 ontstaan. In een oorkonde uit 828 wordt Aalten genoemd als Aladna.
De Aaltense nederzetting ontstaat al vroeg. Het min of meer heuvelachtige
terrein en de aanwezigheid van de rivier de Slinge zijn goede condities
voor een nederzetting. In het museum Frerikshuus
is een fraaie collectie van gebruiksvoorwerpen, kostuums, afbeeldingen
en meer van de streekhistorie te zien.
Na de Middeleeuwen
 Bredevoort
speelt na de Middeleeuwen een belangrijke rol in de Tachtigjarige Oorlog.
Over deze rol kan gemakkelijk een site te vullen, maar dat valt buiten
het tijdsbestek van deze site. In de zeventiende eeuw worden de muren
geslecht en vervangen door aarden wallen en zes bastions of bolwerken.
Van de imposante verdedigingswerken is nog altijd een deel te zien. Van
het middeleeuwse Bredevoort zijn slechts
fundamenten overgebleven. Twee grote stadsbranden in 1597 en 1619 hebben
veel verwoest en de ontploffing van de kruittoren van het kasteel
Bredevoort in 1646 vaagt de laatste resten weg. Het kasteel wordt
met de grond gelijk gemaakt en nooit meer opgebouwd.
"Beschermde boekenstad"
Anno 2000 is Bredevoort een beschermd stadsgezicht van ongeveer vijf
hectare. Vele huizen in de oude stadskern dateren van na 1646, hetgeen
aan de gevels en het vakwerk van de muren goed te zien is. Het stratenpatroon
is echter sinds de Middeleeuwen niet veranderd. De smalle straten met
de bebouwing zonder vaste rooilijn benadrukken de oude sfeer van de stad.
Sinds 1992 profileert Bredevoort zich als boekenstad. Inmiddels hebben
zich er thans zo'n 25 antiquariaten gevestigd. Hierdoor zijn de activiteiten
enorm toegenomen en is het, met regelmatig boekenmarkten, een leuke plaats
om te bezoeken. Net als in de Middeleeuwen trekken er weer mensen van
heinde en verre naar de stad om speciale producten aan te schaffen. Overbodig
om te zeggen dat er op het genealogische en geschiedkundige vlak vele
boeken over De Graafschap in Bredevoort zijn te vinden.
Een stadswandeling
Maak het oude middeleeuwse grachtenstelsel om Bredevoort zichtbaar door
de muisaanwijzer over de plattegrond te bewegen. De grachten verdwijnen
weer als u de plattegrond met de muis verlaat.
Het kasteelterrein
 De
stadswandeling begint midden in de stad op 't Zand. Ga met de rug naar
het grootste gebouw staan zodat je 't Zand overziet. Dit gebouw heet Sint-Bernardus
en is aanvankelijk de woning van Bernardus
Roelvink, de rentmeester van prins Willem V.
Later wordt het een burgerwoning en vanaf 1900 een sanatorium. Thans is
het een bejaardencentrum. Aan de rechterhand staat het beeld van Hendrikje
Stoffels, de tweede echtgenote van Rembrandt.
't Zand is tegenwoordig een plein en ligt aan de rand van de stad; in
de Middeleeuwen bestaat het uit water. Het is namelijk de gracht tussen
kasteel en stad. Aan de linkerkant van de school, links voor ongeveer
in het midden van het terrein, zijn in 1978 muurresten en paalresten gevonden.
Deze palen zijn toentertijd geïnterpreteerd als de palen van de brug die
toegang geeft naar het kasteel. Ook zijn hier bij grondwerkzaamheden voor
het riool op twee plekken onderaardse gangen aangetroffen. Eén halverwege
richting Hozenstraat, tegenover de school en één onder 't Zand nr. 17.
Deze gang loopt schuin onder het pand in de richting van het voormalige
kasteel.
 Steek
't Zand recht over. Aan de andere kant van het plein staan drie huizen.
Links van het middelste huis is er een leuk doorkijkje. Op 't Zand nummer
2 bevindt zich het eerste wapenschild van een van de Bredevoortse borgmannen.
Het is meteen de belangrijkste borgman, namelijk de heer van Bredevoort
in 1388: Hendrick
III van Gemen. Her en der door Bredevoort verspreid komen meer van
dergelijke wapenschilden voor. De huizen waar ze op prijken zijn echter
niet de werkelijke woonplaatsen van de ridders.
Ga bij het linkse huis van de drie de Hozenstraat in. Volg deze linksaf
de hoek om. Hier zijn enkele fraai gerestaureerde huizen en tuinen te
zien. Hier ziet men het wapenschild van Jorien van
Loen, ongetwijfeld familie van de graven van Loon. Sla aan het einde
van deze straat linksaf en loop rechtdoor langs het voormalige schoolgebouw
tot aan het huis Zandlust. Ter hoogte van de school zijn in 1985 bij de
restauratie van het 'Breede-huis' aan de overkant in de grond houten paalresten,
een gemetseld gewelf en een 1,10 meter dikke muurfundering aangetroffen.
Op de hoek van de Hozenstraat en 't Zand is in 1949 bij de bouw van de
huizen een dikke muur aangetroffen, een aantal meters van de straat verwijderd
en er parallel mee lopend. Op een diepte van een paar meter zijn paaltjes
aangetroffen met ijzeren ringen en vlechtwerk. Er zijn vele vondsten gedaan,
waaronder gave trechterbekers van Siegburgs aardewerk.
Ga linksaf 't Zand op met aan de rechterhand enkele terugliggende huizen.
Deze huizen staan met de voorgevel op de fundamenten van de ringmuur om
het kasteel. Loop rechtdoor en ga bij Sint- Bernardus even het steegje
in om de tuin te bewonderen. Het deel dat nu is afgelegd omvat het voormalige
kasteelterrein. De bezoeker heeft over de 'grachten' gewandeld.
't Boerderi'jken
 Vervolg
de weg door de Prinsenstraat. Op de hoek van de Prinsenstraat en 't Zand
zijn in 1974 bij de bouw van het huis muurresten en resten van houten
palen aangetroffen. Aan het begin van de Prinsenstraat ligt een fundament
van een muur in de grond van drie meter dik. Op nummer 8 opnieuw een wapenschild
van een borgman. Ditmaal dat van  Reijner
van Honnepel, borgman in 1376. Zijn wapen vertoont ook veel overeenkomst
met die van de graven van Lohn. Waarschijnlijk
is hij familie van dit roemruchte gravengeslacht. Rechts van nummer 8
is mooi vakwerk te zien.
Ga rechtsaf de Landstraat in. Hier sta je bij de Aalterpoort,
een van de twee poorten die Bredevoort rijk was. Keer terug en ga rechtsaf
de Kerkstraat in. Op nummer 6 vind je 't Boerderi'jken, een oude stadsboerderij
uit 1700. Tegenwoordig is hier een winkel gevestigd, zodat de
oorspronkelijke inrichting tijdens winkeluren te bewonderen is.
De 'Prins van Oranje'
Loop door richting R.K. kerk. Daar waar de straten bijeenkomen ligt het
rondeel in de stadsmuur, waar prins Maurits in 1597
als overwinnaar de stad in komt. Hier in de Koppelstraat is in 1938 bij
de aanleg van het riool een 1,5 meter dikke muur in de grond aangetroffen.
Ga schuin aan de overzijde tussen de nummers 11 en 13 een smal steegje
in. Nu zie je de molen 'Prins van Oranje' voor je die op een bolwerk van
de verdedigingswallen staat. Het steegje eindigt bij een zandpad. Volg
dit tot bij de molen, daar heb je een mooi uitzicht over Bredevoort. Dit
bolwerk 'Welgemoed' geeft een goede indruk van de hoogte van dergelijke
verdedigingswerken.
Ga langs de maalderij over de verharde weg naar beneden. Op de hoek van
Landstraat met Ambthuiswal staat de tweede middeleeuwse poort van Bredevoort.
Op deze viersprong zijn bij verschillende opgravingen oude fundamenten
van de Misterpoort gevonden. Bijvoorbeeld in
de hoek met de Ambthuiswal is in 1939 tijdens rioleringswerkzaamheden
een onderaardse gang aangetroffen. Wie de gang volgt, stuit na enkele
meters op een 1,15 meter dikke muur.
Ga linksaf via de Landstraat de stad weer in. Passeer de Vismarkt en loop
door tot de Officierstraat. Ga hierin en kijk in de bocht achterom voor
een mooi uitzicht. Wandel vervolgens de Officierstraat uit en ga rechtsaf
de Koppelstraat in. Loop deze uit en houd rechts aan om op de Markt bij
de pomp te komen.
St. Joriskerk
 Aan
de Markt staat de laatgotische Sint-Joriskerk, waarvan de fundamenten
uit 1316 stammen. Dit is een van de weinige protestantse kerken die in
de zeventiende eeuw zijn gebouwd. De kerk kreeg in 1672 een fraaie rococo
preekstoel en werd later voorzien van een Naber-orgel. Elke dinsdagmiddag
in de zomervakantie is de kerk te bezichtigen van 14.00 tot 17.00 uur.
De kerk dankt haar naam aan de schutspatroon van de borgmannen van Bredevoort,
Sint-Joris die de draak overwint. Op de toren staat daarom niet de traditionele
haan, maar Sint-Joris.
Wie met het gezicht naar de kerk staat, ziet op de hoek van de markt aan
de rechterhand een borgmanshuis op nummer 7. Samen met nummer 5 zijn dit
rijksmonumenten.
Voor de kerk langs lopend zie je een wit huis met opschrift "anno 1613".
Dit pand is eveneens een rijksmonument. Ga tussen de kerk en dit pand
door. Let op de achtergevel van het huis. Hier zie je vele duivengaten.
Het houden van duiven is in de Middeleeuwen een 'heerlijk recht', alleen
voorname lieden mogen dan duiven houden. Achter in de kerk zit in de muur
een, tegenwoordig dichtgemetseld, raam. Door dit raam moeten melaatsen
de dienst kunnen volgen.
Sla achter de kerk gekomen linksaf. Aan de linkerhand staan aan het einde
van deze straat twee huizen met een "eerste steen" uit 1904. Dit is de
vroegere boterfabriek, waarnaar de Boterstraat is vernoemd. De steeg ertegenover
is in de Middeleeuwen het pad langs de stadsmuur. Aan het eind van de
Boterstraat ga je linksaf een klinkerpad op. Je loopt nu over de Ambthof.
Dit terrein is sinds de zestiende eeuw onbebouwd gebleven. Aan het eind
van dit pad staat aan de rechterhand een fraai gerestaureerd vakwerkpand.
Ga linksaf de Gasthuisstraat in. Loop deze uit, en bij Hendrikje Stoffels
eindigt de wandeling.
|
|
